Totale liefde

De Amerikaanse psycholoog Robert Sternberg ontwikkelde in 1986 een theorie voor de complete liefde. Deze wordt gekenmerkt door: 1. Passie (een sterke -seksuele- begeerte naar een ander), 2. Betrokkenheid (de overtuiging dat een ander altijd bij je blijft) en 3. Intimiteit (het met een ander kunnen delen van je diepste gevoelens en gedachten).

Borstkanker, seksualiteit en intimiteit


Borstkanker heeft vaak een enorme impact op seksualiteit en intimiteit. Niet alleen de angst en onzekerheid over de ziekte zelf, ook de zware (combinatie van) behandelingen die een direct effect hebben op uw hormonen, eisen hun tol.

Seksuele functie (lichamelijke gevolgen voor seksualiteit)

Borsten spelen vaak een belangrijke rol bij seksualiteit. Gevolgen waar vrouwen onder meer mee te maken kunnen krijgen, zijn:

  • verharding van de huid door bestraling. De huid kan pijn doen bij aanraking
  • blijvend minder gevoel in de borst en/of tepel door behandelingen
  • Een droge vagina. Door de chemotherapie en hormoontherapie kan de vagina heel droog worden. Daardoor kan penetratie pijn doen
  • vaginale bloedingen. Door de hormoontherapie wordt het vaginaslijmvlies dunner en kwetsbaarder. Daardoor kunt u bloedingen krijgen bij penetratie
  • geen zin meer in seks. Dat kan komen door de emotionele gevolgen van het hebben van kanker, of de bijwerkingen van de behandelingen, zoals vermoeidheid, kortademigheid door de bestraling en misselijkheid. De medicijnen tegen misselijkheid kunnen ervoor zorgen dat u minder zin in seks heeft. Verder hebben chemo- en hormoontherapie invloed op uw hormonen. Ook daardoor kunt u minder zin in seks hebben
  • vaginale infecties. Door chemotherapie heeft u sneller vaginale schimmelinfecties. U krijgt dan last van meer afscheiding en jeuk. Ook dan kan geslachtsgemeenschap pijn doen
  • immunotherapie kan pijn bij geslachtsgemeenschap geven.
Seksuele identiteit (je vrouw voelen, aantrekkelijk voelen)

Borstkanker kan een grote impact hebben op uw gevoel van vrouw-zijn. Na bestraling is de huid vaak hard en verkleurd. Na een operatie zijn een of beide borsten misschien niet meer symmetrisch. Er zitten littekens. Bij een borstamputatie zijn de gevolgen vaak nog veel groter. Voor sommige vrouwen voelt hun lichaam minder ‚Äėeigen‚Äô. Ook een gereconstrueerde borst kan vreemd voelen, hoe mooi hij ook ‚Äėgemaakt‚Äô is. Bij de tepelbesparende amputatie blijft de tepel wel behouden, maar zit er geen gevoel meer in.

Door de chemotherapie behandeling kunt u ook vervroegd in de overgang komen en onvruchtbaar worden. De vruchtbaarheid kan zich na verloop van tijd wel weer herstellen. De kans daarop is groter bij jongere vrouwen.

Gevolgen voor seksuele relatie

Borsten zijn vaak belangrijk voor de partner en veranderingen aan de borsten dus ook. Het seksuele spel dat u samen speelde, kan door borstkanker veranderen. Als het aanraken van uw borsten en tepels bijvoorbeeld altijd vast onderdeel was van het seksuele voorspel, heeft een veranderd gevoel of uiterlijk van de borst(en) een behoorlijke impact. Het kan een gezamenlijke zoektocht zijn naar nieuwe manieren om opgewonden te raken of intimiteit te tonen. U gaat in feite op seksuele herontdekkingsreis.

Het accepteren van het nieuwe lichaam kost tijd en kan een moeilijk proces zijn. Het is belangrijk dat u zichzelf weer mooi gaat vinden. De partner kan daarin een belangrijke rol spelen. Partners denken soms ten onrechte dat een vrouw nog niet toe is aan lichamelijk contact. Voor de vrouw kan dit juist als afwijzing voelen. Ze denkt dat hij of zij haar na de operatie niet aantrekkelijk meer vindt. Het is dus belangrijk om hier open met elkaar over te praten.

Borstkanker, seksualiteit en intimiteit in cijfers (Bron: NFK onderzoek 2017)

Wat borstkankerpatienten vinden:

  • 66% van de borstkankerpati√ęnten zegt dat emoties en gevoelens zijn veranderd na de diagnose kanker. Dit is meer dan in de totale groep kankerpati√ęnten (53%)
  • borstkankerpati√ęnten zijn iets minder tevreden over seksualiteit en intimiteit. Ze geven het een gemiddeld cijfer van 2,36 (op een schaal van 1 tot 4). In de totale groep kankerpati√ęnten ligt die score hoger (2,49)
  • 95% van de borstkankerpati√ęnten heeft een operatie gehad, 67% uitwendige bestraling, 67% hormonale therapie en 78% chemotherapie
  • 50% heeft behoefte aan praktische informatie over seksualiteit (waar ligt het aan, komt het vaker voor) en 30% wil graag informatie bestemd voor partners
  • 60% heeft last van een droge vagina, 40% heeft pijn bij het vrijen of penetratie, 41% heeft last van hormonale disbalans, 48% vermoeidheid en 26% moeite met klaarkomen
  • andere klachten zijn: 51% ervaart geen lust, 49% heeft er gewoon geen zin meer in, 41% ervaart geen opwinding en 33% heeft een veranderd zelfbeeld.

Borstkankerpatienten hebben vanuit ervaring veel tips voor nieuwe patienten:

  • ga er niet vanuit dat je weet wat je partner denkt of voelt. Wees nieuwsgierig en stel open vragen aan elkaar over wat je wel of niet fijn vindt
  • neem de tijd en gun jezelf ook de tijd om weer opgewonden te raken en je seksleven weer op te bouwen
  • probeer het ook luchtig te houden. Gooi er een beetje humor in
  • zorg dat je aandacht hebt voor elkaar en ontdek elkaar opnieuw. Zie het als een uitdaging en plan tijd in voor elkaar. Maak een afspraakje en ga weer samen op date
  • geloof je partner als zij/hij positief over jou en je lichaam is
  • zoek naar een houding die voor jullie allebei prettig is
  • wees inventief. Fijne seks betekent niet per se penetratie
  • samen masturberen is een laagdrempelige manier om seks te hebben zonder druk en angst voor pijn
  • blijf onderzoeken hoe het voor jullie allebei fijn kan zijn, los van hoe je denkt dat 'seks hoort te zijn'. Mocht het fysiek lastig zijn, dan kan elkaar masseren, knuffelen, verleiden of (erotische) verhalen vertellen ook heel plezierig zijn
  • verken je lichaam opnieuw. Samen met je partner maar ook alleen
  • bekijk jezelf naakt in de spiegel. Masseer en raak jezelf aan en bouw dit geleidelijk op
  • masturbeer regelmatig: hierdoor train je je bekkenbodem, stimuleer je het gebied rondom clitoris en vagina en krijg je meer zelfvertrouwen
  • gebruik een zachte vibrator
  • kijk samen naar (vrouwvriendelijke) porno. Dit kan heel opwindend zijn.

Ook voor partners zijn er vele tips:

  • verwacht niet dat het weer zal worden als voorheen
  • vraag vooral wat w√©l prettig is en wat niet en waar je partner behoefte aan heeft.¬†Luister goed.¬†Spreek uit wat jijzelf prettig vindt en waar je behoefte aan hebt. Vul het niet in voor elkaar, maar luister naar elkaar
  • heb geduld en onthoud dat dit emotioneel een ingewikkeld onderwerp is
  • ontken als partner niet de littekens die de ziekte achterlaat.¬†Bij een borstsparende operatie en amputatie is het heel fijn om samen het veranderde lichaam te verkennen
  • praat en lach: humor haalt het zware eraf
  • blijf¬†intimiteit¬†zoeken in de vorm van knuffelen, elkaar aanraken, zoenen
  • doe niet¬†alsof je het niet erg vindt, terwijl je het wel erg vindt. Zeg dat jij het ook moeilijk vindt
  • laat merken dat je je partner nog aantrekkelijk vindt en dat je op het totaalplaatje gevallen bent, niet alleen op haar borsten. En dat je haar nog ziet zoals ze is
  • maak geen verwijten en dring niet aan op seks.¬†

Ook zorgverleners kunnen iets betekenen:

  • stel vragen over seksualiteit liefst vanuit een (standaard) vragenlijst. Maak seksualiteit al¬†aan het begin van het behandeltraject (standaard) bespreekbaar
  • bedenk dat als je je zelf ongemakkelijk voelt bij het onderwerp, de pati√ęnt zich er wellicht ook ongemakkelijk bij zal voelen. Vind je het lastig, bedenk dan waar dit door komt en oefen de vragen die je gaat stellen¬†
  • pols of de pati√ęnt samen met de partner informatie wil ontvangen
  • vertel dat het op elk moment mogelijk is om seksualiteit bespreekbaar te maken.¬†Mocht de pati√ęnt zich overvallen voelen of niet over seksualiteit willen praten, geef dan aan dat het standaardvragen zijn en dat het ook op een later moment mogelijk is om er alsnog over te praten
  • luister goed naar de vragen over seksualiteit van de pati√ęnt. Waar is behoefte aan? Praktische tips of relatietips?¬†
  • geef informatie, zoals een folder, over seksuele problemen
  • laat weten dat er aanbod is voor hulp en welke hulp dit is. Benoem de mogelijkheid tot¬†relatietherapie of het bezoeken van een seksuoloog.


Veel gestelde vragen

Ja, dat kan. Tijdens en na een chemotherapie of bestraling kunt u moeite hebben om klaar te komen. Meestal gaat dat na een paar weken weer over. Door chemotherapie kan ook uw centrale zenuwstelsel schade oplopen. Dit maakt het krijgen van een orgasme moeilijker of de ervaring minder intens. Orgasmeproblemen kunnen uiteraard ook veroorzaakt worden door bijvoorbeeld stress, angst en concentratieproblemen. Ook vermoeidheid kan een orgasme in de weg staan.

Helaas is er geen goedwerkend medicijn voor vrouwen, zoals Viagra/Cialis dat is voor mannen. Het middel Flibanserin, zeg maar de ‚Äėvrouwelijke Viagra-pil‚Äô, wordt vanwege de vele bijwerkingen niet geadviseerd.

Veel soorten chemotherapie onderdrukken de werking van de eierstokken. Het tekort aan hormonen dat hierdoor ontstaat, kan invloed hebben op uw libido en op uw vagina. U krijgt bijvoorbeeld minder zin in seks, een droge vagina of pijn tijdens het vrijen en de schaamlippen kunnen iets verschrompelen. Ook kan de vaginawand dunner en kwetsbaar worden. Daardoor kunt u jeuk, een droge vagina, afscheiding en een branderig gevoel tijdens en na het vrijen krijgen. Gelukkig zijn er goede vochtinbrengende gels, bijvoorbeeld premeno-duo, waardoor u minder droog bent en minder pijn heeft bij het vrijen.

Misschien heeft u wel zin in seks, maar werkt uw lijf niet mee. Dat kan te maken hebben met de behandeling. Het tekort aan hormonen dat ontstaat door chemotherapie of hormoontherapie, kan een droge vagina veroorzaken. Ook kan de vaginawand dunner en kwetsbaar worden en blijft de vagina daardoor droog. Het kan ook komen doordat u - misschien ongemerkt - minder open staat voor seks. Bijvoorbeeld doordat u zo veel aan je hoofd hebt en seks daardoor niet zo’n belangrijke plek geeft, uit schaamte of door vermoeidheid.

Hormoonremmende middelen, zoals tamoxifen en aromataseremmers, kunnen zorgen voor libidoverlies en vaginale droogheid. Het gaat dan niet alleen om het niet vochtig worden bij seks, maar om een continue droogheid of schraalheid. Dit kan een vervelend gevoel geven bij het fietsen of een branderig gevoel bij het plassen. Na de overgang produceren de eierstokken minder oestrogeen en ook dat zorgt voor een drogere vagina. Het is dus moeilijk te zeggen welk deel van de droogheid door de behandeling komt en welk deel door de overgang.

Tegen een continu droge vagina kunt u een zogeheten ‚Äėmoisturizer‚Äô gebruiken. Dat is een soort gel die de vagina een paar dagen vochtig houdt. Soms is het gebruik van een gewoon glijmiddel (liefst op siliconen- of waterbasis) al genoeg. Bij vaginale droogheid in de overgang kan de huisarts of gynaecoloog middelen met oestrogeen voorschrijven, zoals vaginale tabletten, vaginale cr√®me of een vaginale ring. Bij vrouwen die kanker hebben gehad, worden die licht hormonen toedienende middelen in principe niet voorgeschreven, omdat ze de kans op kanker mogelijk vergroten. U kunt dit overleggen met de oncoloog. Sommige vrouwen nemen de licht verhoogde kans op kanker voor lief, omdat ze kwaliteit van leven belangrijker vinden.

Dat uw partner ook een verminderd libido heeft en moeilijker een erectie kan krijgen of vasthouden, kan te maken hebben met onzekerheid. Bijvoorbeeld over wanneer enig seksueel contact weer wenselijk is en of het geen pijn doet. Geef dat duidelijk aan. Ook wil een partner zich vaak niet opdringen en dan reageert zijn/haar ‚Äėseksuele machinerie‚Äô anders dan gewend. Praat hierover. Probeer elkaars seksualiteit met strelen, masseren en een erotisch gesprek weer op te wekken, als u daarvoor in bent. Met een goed, fantasierijk voorspel bereikt u mogelijk weer wat. En als het echt niet wil lukken, is dat ook geen ramp. Probeer de humor ervan in te zien. Nieuwe ronde, nieuwe kansen.

Voor veel vrouwen is tepelstimulatie heel fijn om seksueel opgewonden te raken. Na een bortstamputatie en borstreconstructie zijn tepels helaas ongevoelig geworden. U moet dus naar nieuwe wegen zoeken om seksueel opgewonden te raken. Ga op herontdekkingsreis naar andere erogene zones, zoals misschien uw billen, dijen of uw nek. Maak er een mooi seksueel spel van. Denk in uitdagingen in plaats van verlies.

Veel vrouwen zijn bang voor urineverlies tijdens het vrijen, omdat ze minder controle over de bekkenbodemspieren hebben. Dat heeft ook met hormonale veranderingen na de kankerbehandelingen te maken. Het kan helpen om de bekkenbodemspieren te trainen. Ook helpt het om voor het vrijen goed uit te plassen.

Door de behandeling kan de huid van de vagina erg dun worden. Daardoor krijgt u sneller pijn en kleine wondjes door het vrijen. Ga bij pijn en bloedverlies nooit door met vrijen. Bespreek dit met uw arts. Hij/zij kan u helpen het juiste glijmiddel te geven of licht pijnstillende lidoca√Įnecr√®mes adviseren.