Totale liefde

De Amerikaanse psycholoog Robert Sternberg ontwikkelde in 1986 een theorie voor de complete liefde. Deze wordt gekenmerkt door: 1. Passie (een sterke -seksuele- begeerte naar een ander), 2. Betrokkenheid (de overtuiging dat een ander altijd bij je blijft) en 3. Intimiteit (het met een ander kunnen delen van je diepste gevoelens en gedachten).

Gynaecologische kanker, seksualiteit en intimiteit


Door gynaecologische kanker zoals eierstokkanker, vulvakanker, baarmoederkanker, baarmoederhalskanker en schaamlipkanker en de bijbehorende behandelingen, kan er op seksueel gebied van alles veranderen. U kunt seksuele problemen krijgen, of bestaande seksuele problemen kunnen verergeren. Maar dat hoeft niet, het verschilt per persoon. Sommige vrouwen hebben geen of alleen tijdelijk seksuele problemen. Bij andere vrouwen gaan de problemen niet meer weg.

Seksuele functie (lichamelijke gevolgen voor seksualiteit)

Welke gevolgen gynaecologische kanker heeft, hangt onder meer af van de soort kanker. Gevolgen waar vrouwen mee te maken kunnen krijgen, zijn:

  • moeite een orgasme te bereiken. Bijvoorbeeld doordat (een deel van) de clitoris of schaamlippen is verwijderd bij vulvakanker
  • droogheid en jeuk van de vagina. Door bestraling kan er een ontstekingsreactie in het vaginaslijmvlies ontstaan. Het dieper gelegen slijmvlies van de vagina wordt dan droger en stugger, omdat er littekenweefsel ontstaat. Daardoor wordt u minder gemakkelijk vochtig bij opwinding
  • meer moeite om de vagina binnen te laten dringen (penetratie). Door bestraling en operatie kan littekenweefsel ontstaan waardoor de vagina nauwer en korter wordt. Het helpt om een vibrator of pelottes in de vagina in te brengen. Dit zijn kunststof staafjes die de vagina toegankelijk en soepel houden.
  • bloedverlies. Door bestraling en operaties wordt het vaginaslijmvlies kwetsbaarder en kan het eerder gaan bloeden. Dit kan na een paar weken of maanden vanzelf overgaan. Soms blijft het vaginaslijmvlies kwetsbaar
  • een verzakking. De blaas, darmen of baarmoeder kunnen naar beneden zakken door verzwakte bekkenbodemspieren. Het lijkt dan alsof er iets in de vagina zit. Een verzakking kan vervelend zijn tijdens de seks, maar kan meestal goed behandeld worden. Bijvoorbeeld met bekkenbodemoefeningen waarbij u de bekkenbodemspieren aanspant
  • meer afscheiding. Door de behandeling kunt u meer vaginale afscheiding hebben dan anders. Meestal is de afscheiding wit of doorzichtig. Heeft u veel, vooral witte afscheiding en last van jeuk? Ga dan naar een arts. Het kan een vaginale schimmelinfectie zijn. Ga ook naar uw arts als de afscheiding bloederig is of sterk gaat ruiken
  • vervroegde overgang. U kunt overgangsverschijnselen krijgen na het verwijderen van de eierstokken of chemotherapie. Door een tekort aan oestrogeen en testosteron kunnen klachten ontstaan zoals geen zin in seks, verminderde opwinding, vermoeidheid en stemmingswisselingen.
Seksuele identiteit (zich vrouw voelen, aantrekkelijk voelen)

Gynaecologische kanker kan invloed hebben op uw zelfbeeld en seksuele identiteit. Veel vrouwen voelen zich onzeker over hun lichaam, hun aantrekkelijkheid of hun vrouw-zijn. Het kan ook voor veel verdriet zorgen als u afscheid moet nemen van het lichaam dat u had. Dat geldt zeker als u door de behandeling vervroegd in de overgang komt en onvruchtbaar wordt terwijl u nog een kind wilde. Andere factoren die het zelfbeeld be√Įnvloeden, zijn bijvoorbeeld:

  • een veranderde aanblik, bijvoorbeeld als (delen van) schaamlippen of clitoris zijn weggehaald, als er veel vocht zit in de schaamstreek als de lymfklieren zijn weggehaald, of als het schaamhaar is uitgevallen door de bestraling
  • een andere vaginale geur
  • urineverlies of verlies van ontlasting.
Seksuele relatie

De eerder genoemde gevolgen voor seksuele functie en identiteit, hebben ook invloed op een relatie. Partners krijgen daar immers ook mee te maken. Veel vrouwen hebben tijdens en vlak na de behandeling vooral behoefte aan steun van hun partner.

Seksualiteit is in deze fase vaak minder belangrijk. Partners kunnen het moeilijk vinden om naast mantelzorg ook allerlei andere taken te moeten vervullen. Het weer oppakken van seksualiteit gaat niet bij iedereen even makkelijk en kan een moeizaam proces zijn waarvoor geduld, begrip en vertrouwen voor nodig zijn.

U gaat in feite weer samen op seksuele verkenningstocht en zult misschien blijvend andere manieren moeten zoeken omdat vrijen op de oude manier niet meer gaat. Soms verbetert de relatie juist.

Gynaecologische kanker, seksualiteit en intimiteit in cijfers (Bron: onderzoek NFK 2017)

  • 87% van de vrouwen heeft een operatie gehad, 49% chemotherapie en 41% uitwendige bestraling
  • 61% heeft behoefte aan praktische informatie over seksualiteit (waar ligt het aan, komt het vaker voor), 61% aan praktische tips en 61% aan ervaringsverhalen
  • vrouwen met gynaecologische kanker vinden, vergeleken met de totale groep kankerpati√ęnten, vaker dat er √©n op lichamelijk vlak √©n op emotioneel vlak √©n qua zelfbeeld iets veranderd is
  • lichamelijke klachten: 56% heeft last van een droge vagina en 56% heeft pijn bij het vrijen of bij penetratie
  • andere klachten: 33% ervaart geen lust, 32% ervaart geen opwinding, 31% heeft er gewoon geen zin meer in, 29% zegt dat de aard van de seksuele relatie is veranderd en 26% heeft een veranderd zelfbeeld
  • ten opzichte van de totale groep (score 2,49) zijn vrouwen met gynaecologische kanker iets ontevredener (score 2,39) over seksualiteit en intimiteit na de diagnose kanker. Hierbij betekent een score van 1 heel erg ontevreden en een score van 4 heel erg tevreden.

Lotgenoten hebben hetzelfde meegemaakt en geven graag hun ervaringen:

  • schaf een glijmiddel aan en blijf vooral bezig
  • praat erover met je partner. Geef aan wanneer het pijn doet en hoe het anders kan om samen w√©l plezier aan seks te beleven
  • laat je angsten varen
  • bevredig jezelf
  • gebruik glijmiddel en een vibrator
  • neem contact op met een overgangsconsulent. Zoek informatie op internet, praat met logenoten
  • accepteer jezelf
  • zoek naar een andere houding
  • praat zonder meteen een oplossing te willen, gewoon delen en uitspreken
  • weet dat het normaal is als je na bestraling tijdens het vrijen gaat bloeden
  • realiseer je dat er ook een heleboel vrouwen zonder kanker zijn die ook problemen ervaren als het gaat om seksualiteit en intimiteit. Praat erover met mensen bij wie je je op je gemak voelt. Of als je het prettiger vindt om met een vreemde te praten, ga eens langs bij het Ingeborg Douwes Centrum. Daar kun je niet alleen praten met een psycholoog, maar ze kunnen je ook in contact brengen met andere pati√ęnten die soortgelijke omstandigheden hebben. Ook Stichting Olijf kan je in contact
  • brengen met lotgenoten. Het kan erg opluchten om er even met iemand over te praten
  • schaam je niet, je bent niet de enige
  • geef je partner de gelegenheid om je te kunnen begrijpen. Wees duidelijk in waar je behoefte aan hebt. Ook als je daarvoor uit je comfortzone moet. En ga er niet van uit dat je partner vanzelf alles begrijpt
  • intimiteit gaat over meer dan neuken
  • het is normaal dat alles verandert. Niks is gek
  • ‚Äúwat mij heeft geholpen, is gedurende het gehele traject van behandelingen en herstel daarna bezig blijven met seks (wel op een laag pitje). Dat mijn partner en ik nog steeds konden genieten van elkaar, maakte juist dat ik me goed over mezelf en mijn lichaam bleef voelen. Omdat ik baarmoederhalskanker had, was penetratie een hele poos onmogelijk. Maar een andere manier van seks en intimiteit was wel mogelijk en voor mij/ons ook heel goed en helend‚ÄĚ
  • seks zonder penetratie is niet het einde van de wereld. Het kan vervullend zijn. Het vergt wel meer durf en intimiteit om toch ieders behoefte te vervullen
  • ‚Äúdoordat ik geen seksuele relatie had en heb, heb ik er nooit vragen over gesteld tijdens de behandeling. Het is volgens mij beter als de behandelaar het daar wel tijdens/na de behandeling over zou hebben‚ÄĚ
  • je hoeft niets! Vrijen is geen verplichting, maar een wens
  • siliconen glijmiddel, blijf proberen maar stop als het na 10 minuten meer een opgave is dan neutraal tot prettig. Blijf erover praten, geef aan wat wel en niet prettig is.
  • de tijd nemen. Niet te snel gaan
  • toon begrip naar je partner en heb geduld. Je kan soms qua uiterlijk niet direct iets aan je partner zien, maar van binnen kan dat het tegenovergestelde zijn. Het zelfbeeld van haar kan veranderd zijn, waardoor de zin er even niet is en op een andere manier aangewakkerd moet worden dan voorheen
  • het beste is het om het zelf aan te geven aan de partner, omdat het voor de partner ook net zo moeilijk is. ‚ÄúWe zijn na er na 35 jaar huwelijk weer voor de eerste keer echt voor gegaan. Het was best wel spannend hoe je lichaam gaat reageren‚Äô
  • dring u niet op. Zorg dat u laat weten dat u beschikbaar bent om erover te praten. En laat weten dat u haar niets kwalijk neemt, maar dat u het ook moeilijk hebt. Misschien praat u er ook graag even met haar over. Deel wat u voelt, dan zal zij dat ook makkelijker doen. U bent allebei slachtoffer van de kanker, samen. Deel dat dus, dan bent u ook allebei redder
  • niks gek vinden. En daarin overtuigend zijn
  • niet pushen, maar wel bespreekbaar houden.
  • ‚Äúprobeer vrij snel na zo'n operatie - mits dat mag- seks te hebben samen. Mijn ex kon het niet en mede daardoor is mijn relatie be√ęindigd. We waren geen paar meer, maar broer en zus‚ÄĚ
  • ‚Äúleer glijmiddel gebruiken of een condoom. Mijn ervaring is dat het mannen tegenstaat‚ÄĚ
  • ‚Äúga vooral niet doen alsof u geen zin in seks hebt om de zieke partner niet te belasten. Voor mij was het juist fijn om te merken dat ik (blijkbaar) nog steeds aantrekkelijk was. Soms zei ik dat ik geen zin had en dat werd uiteraard gerespecteerd. En verder: blijven praten met elkaar. En veel knuffelen natuurlijk‚ÄĚ
  • niet aandringen. Doe kennis op door er over te lezen
  • hou respect voor de ander
  • partners moeten goede informatie krijgen over de gevolgen van het veranderde lijf, want dat is toch wel moeilijk uit te leggen. Ook al is iedere situatie anders
  • stel vragen, dring niet aan, zoek naar een andere manier om intiem te zijn
  • wees voorzichtig. Probeer steeds iets verder te gaan, maar accepteer dat een ingezette vrijpartij toch moet stoppen. Probeer andere houdingen en luister vooral veel.
Ik verlies altijd urine bij het vrijen en gebruik een urinematje. Het spontane vrijen is hierdoor over.
  • geef handleidingen voor zelfbevrediging en het herontdekken van het lijf
  • blijf in gesprek
  • wees eerlijk over de gevolgen van de behandeling
  • beschouw het als een taak om het onderwerp aan te kaarten
  • wees vooral open in het gesprek
  • zorg dat uw advies goed onderbouwd is. Zeg niet te gemakkelijk dat iets niet mag. Vaak blijkt uiteindelijk veel meer te mogen dan gezegd wordt. Laat een pati√ęnt en diens partner niet voor niets maanden rondlopen met leed en veel zelf moeten uitzoeken.


Veel gestelde vragen

Uit de enqu√™te van NFK is gebleken dat veel vrouwen last hebben van een droge vagina (56%) en pijn bij het vrijen (56%). Een derde (33% ) van de vrouwen ervaart geen lust en 32% ervaart geen opwinding. Zo‚Äôn 31% van de vrouwen antwoordde ‚Äėer gewoon geen zin meer in te hebben‚Äô. Ongeveer een kwart van de vrouwen heeft een veranderd zelfbeeld (26%) en bij 29% is de aard van de seksuele relatie veranderd.

Dit kan verschillende oorzaken hebben. Het hangt samen met de behandeling. Door bestraling kan het slijmvlies van de vagina droger en stugger worden. Daardoor wordt u minder gemakkelijk vochtig als u opgewonden bent. Dat kan pijn veroorzaken. Door bestraling en operatie kunt u littekenweefsel in de vagina krijgen. De vagina kan nauwer en korter worden. Ook daardoor kunt u pijn krijgen. Overigens zijn er ook vrouwen zonder kanker die pijn bij het vrijen hebben. Het hoeft dus niet per se door de kanker te komen.

Door bestraling en operaties wordt het slijmvlies in de vagina kwetsbaarder. Daardoor kunt u gaan bloeden bij penetratie. Verliest u veel bloed, heeft u pijn of maakt u zich zorgen? Stop dan direct. Bespreek met uw arts wat u kunt doen.

Dit kan komen door de ziekte zelf. Baarmoederhalskanker kan bijvoorbeeld stinkende afscheiding veroorzaken. De geur kan ook komen door meer vaginale afscheiding door de behandeling. Meestal is de afscheiding wit of doorzichtig. Heeft u veel, vooral witte afscheiding en last van jeuk? Ga dan naar een arts. Het kan een vaginale schimmelinfectie zijn. Ga ook naar uw arts als de afscheiding bloederig is of sterk gaat ruiken.

Het hangt deels af van de soort kanker en de behandeling. Het kan een tijdje duren voordat u weer zin heeft in vrijen en gemeenschap. Zowel u als uw partner moeten er klaar voor zijn. Het kan helpen om elkaar te vertellen waar u behoefte aan heeft of waarover u zich onzeker voelt. Dit kan helpen om tot een andere manier van vrijen te komen waar u beiden tevreden over bent.

Seks mag ook tijdens chemotherapie, maar dan wel met een condoom. Uw arts kan hier meer informatie over geven.

Het verwerken van de diagnose en het doorstaan van de zware behandelingen kost vaak veel energie. Het is niet gek als seks daardoor minder of totaal niet meer belangrijk is. Meestal komt de zin in seks pas geleidelijk terug als de behandeling gestopt is. Ook vermoeidheid, hormonale veranderingen door de behandeling, een veranderd uiterlijk (bijvoorbeeld verwijderde schaamlippen) of een droge vagina door de bestraling kunnen ervoor zorgen dat u minder zin in seks hebt.

  • glijmiddelen. U gebruikt deze om de penis, een vibrator of de pelottes makkelijker in de vagina te brengen. Er zijn glijmiddelen op waterbasis en op oliebasis. U kunt zelf ontdekken welke u fijner vindt. Door de glijmiddelen op oliebasis kunnen condooms stuk gaan
  • moisturizers. Dit zijn middelen die de vagina een paar dagen vochtig houden. Ze zijn er als capsules of als gel. De middelen helpen als uw vagina ook buiten het vrijen om heel droog en schraal aanvoelt. Dat veroorzaakt een branderig gevoel, bijvoorbeeld tijdens het fietsen
  • bij sommige vormen van gynaecologische kanker kan een hormoonbehandeling gegeven worden zonder risico‚Äôs. Zoals tabletten of cr√®me met oestrogeen voor in de vagina.