Informatie over hoofd-halskanker


Hoofd-halskanker heeft, naast invloed op het lichaam (fysieke problemen) ook invloed op de emoties en de gevoelens (psychische problemen), waardoor ook problemen kunnen ontstaan rondom relatie, intimiteit en seksualiteit.

Seksuele functie (lichamelijke gevolgen voor seksualiteit)

Als u te maken krijgt met een van de vele vormen van hoofd-halskanker, bijvoorbeeld keelkanker, strottenhoofdkanker, tongkanker, mondkanker, lipkanker, neuskanker en speekselklierkanker, dan is een aantal behandelingen mogelijk. Bijvoorbeeld uitwendige bestraling (radiotherapie), eventueel gecombineerd met chemotherapie (chemoradiatie), operatie (o.m. laryngectomie of tracheotomie), inwendige bestraling (brachytherapie) en halsklierverwijdering (dissectie), een- of tweezijdig.

Al deze behandelingen kunnen fysieke problemen veroorzaken:

  • bij een operatie in de mond kan het moeilijker zijn de tong te bewegen. U kunt dan ook minder goed zoenen of aan orale seks doen. De mond kan ook minder gevoelig of juist overgevoelig zijn. Soms moet de tong helemaal weggehaald worden
  • bestraling in de mond kan een droge mond veroorzaken. Ook daardoor kunnen zoenen en orale seks lastiger worden. Ook kan het speeksel viezer smaken. U kunt ook uit uw mond ruiken
  • chemotherapie kan effect hebben op uw hormonen. Vrouwen kunnen daardoor klachten krijgen die ook bij de overgang voorkomen, zoals minder zin in seks en een droge vagina. Bij mannen kan het zorgen voor minder zin in seks
  • door de behandeling kunt u ook bewegingsbeperkingen krijgen. U kunt uw mond bijvoorbeeld minder goed open doen of uw schouder minder goed bewegen. Daardoor zijn misschien aanpassingen nodig op seksueel gebied
  • andere klachten bij hoofd-halskanker zijn bijvoorbeeld moeite met slikken, kauwen en praten, vermoeidheid en slaapproblemen.
Seksuele identiteit

Het hoofd-halsgebied is belangrijk voor uw identiteit en uw communicatie met anderen. Bij de behandeling van hoofd-halskanker kan het uiterlijk van uw hals en gezicht blijvend veranderen. Bij sommige mensen verandert de stem ingrijpend. Daardoor kan het grote gevolgen hebben voor uw zelfbeeld. Depressies en angststoornissen komen regelmatig voor bij mensen met deze vorm van kanker. Het kan ook invloed hebben op uw seksuele identiteit, dus uw gevoel van aantrekkelijk zijn voor uw partner of uw man of vrouw zijn.

Bij kanker in de mond worden onbezorgd zoenen en de mogelijkheden van orale seks misschien minder. Als u minder speeksel aanmaakt, dan zijn praten en zoenen lastiger. Communiceren is ook moeilijker bij keelkanker en bij een tracheostoma. U kunt u niet meer goed uiten tijdens het vrijen. Een tracheostoma zorgt bovendien vaak voor de aanmaak van meer slijm en kan geluid maken. Dan kan schaamte een rol gaan spelen.

Seksuele relatie

De hierboven genoemde gevolgen van hoofd-halskanker kunnen ook uw relatie be√Įnvloeden. Veel (ex)pati√ęnten met kanker in het hoofd-halsgebied sluiten zich af van familie en vrienden en misschien ook van hun partner. Het is belangrijk om dan hulp in te schakelen van een psycholoog. Die kan helpen met de gevolgen van kanker en de behandelingen om te gaan. Lotgenotencontact kan hierbij ook helpen.

Hoofd-halskanker, seksualiteit en intimiteit in cijfers (Bron: onderzoek NFK 2017)

  • 87% van de mensen met hoofd-halskanker heeft een operatie gehad en 80% uitwendige bestraling
  • 51% van de heeft behoefte aan ervaringsverhalen, 44% aan praktische tips en 36% aan praktische informatie over seksualiteit (waar ligt het aan, komt het vaker voor)
  • 51% zegt dat de seksualiteit en intimiteit na de diagnose niet is veranderd
  • 75% zegt dat emoties en gevoelens zijn veranderd na de diagnose kanker
  • het veranderde lichaam speelt bij de helft van de mensen met kanker in het hoofd-halsgebied een rol
  • lichamelijke klachten: 36% heeft last van erectieproblemen, 21% heeft moeite met klaarkomen, 36% van vermoeidheid en 21% van een droge mond
  • andere klachten: 28% ervaart geen lust, 26% ervaart geen opwinding en 24% heeft er gewoon geen zin meer in
  • pati√ęnten met kanker in het hoofd-halsgebied zijn redelijk tevreden (score 2,68) over de seksualiteit en intimiteit na de diagnose kanker. Hierbij is 1 heel erg ontevreden en 4 heel erg tevreden.
  • ga er niet vanuit dat je weet wat je partner denkt of voelt. Wees nieuwsgierig en stel open vragen aan elkaar over wat je wel of niet fijn vindt
  • neem de tijd en gun jezelf ook de tijd om weer opgewonden te raken en je seksleven weer op te bouwen
  • probeer het ook luchtig te houden. Gooi er een beetje humor in¬†
  • zorg¬†dat je aandacht hebt voor elkaar en ontdek elkaar opnieuw. Zie het als een uitdaging en plan tijd in voor elkaar. Maak een afspraakje en ga weer samen op date
  • geloof je¬†partner als zij/hij positief over jou en je lichaam is
  • zoek naar¬†een¬†houding die voor jullie allebei prettig is
  • wees inventief. Fijne seks betekent niet per se penetratie
  • samen masturberen is een laagdrempelige manier om seks te hebben zonder druk en angst voor pijn
  • blijf onderzoeken hoe het voor jullie allebei fijn kan zijn, los van hoe je denkt dat 'seks hoort te zijn'. Mocht het fysiek lastig zijn, dan kan elkaar masseren, knuffelen, verleiden of (erotische) verhalen vertellen ook heel plezierig zijn
  • verken je lichaam opnieuw. Samen met je partner maar ook alleen
  • bekijk jezelf naakt in de spiegel. Masseer en raak jezelf aan en bouw dit geleidelijk op¬†
  • masturbeer regelmatig:¬†hierdoor train je je bekkenbodem, stimuleer je het gebied rondom clitoris en vagina en krijg je meer zelfvertrouwen¬†
  • gebruik een zachte vibrator
  • kijk samen naar (vrouwvriendelijke) porno. Dit kan heel opwindend zijn.

Ervaringsdeskundigen adviseren:

  • uw gevoelens delen met uw partner kan helpen
  • wees uzelf
  • maak er niet zo'n drama van als u eens geen zin hebt of moe bent. Het komt allemaal wel weer, het moet zijn tijd hebben
  • geef elkaar de tijd om het te verwerken
  • blijf zoeken naar ontspanning, leg de lat niet te hoog. De periode van kanker geeft al stress genoeg. Elkaar even strelen of masseren kan in het begin al genoeg zijn.


Vragen over seksualiteit hoofd-halskanker

Andere mensen met hoofd-halskanker hebben vooral last van:

  • geen of weinig zin in seks
  • niet meer kunnen zoenen door stijve tong, geamputeerde tong, mond niet goed meer kunnen openen
  • bang voor mondgeuren
  • bang voor onverwachte ademgeluiden
  • persoonsverandering door veranderd stemgeluid, geen (eigen) stem meer
  • vermoeidheid
  • overgangsklachten (opvliegers, e.d.) na chemotherapie
  • Nek- en/of schouderklachten
  • slaapproblemen
  • stemmingswisselingen/depressie.

Overige klachten bij hoofd-halskanker (Bron: NFK onderzoek 2017):

  • ik kan niets meer zeggen
  • ik kan mijn tong niet meer bewegen
  • ik heb een beperkte mondopening. Daar is niets aan te doen
  • ik heb geen bovenkaak en gehemelte meer door het verwijderen van een tumor. Kussen is onmogelijk
  • soms moet ik plotseling slijm ophoesten
  • door mijn operatie praat ik anders; mijn eigen stem is weg
  • ik voel minder doordat mijn huid ongevoelig is geworden en ik kan mezelf niet uiten tijdens het vrijen door mijn laryngectomie (verwijdering van het strottenhoofd)
  • ik heb het soms heel erg benauwd en heb veel slijm.

Het verwerken van de psychische klap en het doorstaan van de zware behandelingen kost vaak veel energie, waardoor seks minder prioriteit krijgt. Chemotherapie kan bovendien uw hormonen be√Įnvloeden, waardoor u (nog) minder zin heeft. Meestal komt de zin in seks pas geleidelijk terug als de behandeling gestopt is. Bij ingrijpende veranderingen in het uiterlijk kan de zin in seks uitblijven. Het is belangrijk om daarover met uw partner te blijven praten. Lukt dat niet, schakel dan hulp in. Bijvoorbeeld van een psycholoog of seksuoloog of uw huisarts.

Bij hoofd-halskanker kunnen er ingrijpende veranderingen zijn die uw zelfvertrouwen op seksueel gebied aantasten. Dit vraagt om acceptatie en aanpassingen. Het kan enige tijd kosten om uw openheid en vertrouwen op seksueel gebied terug te winnen, zowel binnen als buiten de slaapkamer. Lukt het u niet, vraag dan hulp van een psycholoog of seksuoloog.