Ook als je kanker hebt, kun je lol hebben in bed

Seksualiteit bij borstkanker

Uit onderzoek blijkt dat vrouwen met borstkanker zowel tijdens als na de behandeling te maken kunnen krijgen met seksuele problemen. Denk aan minder zin in seks, minder opgewonden raken, vaginale droogte en pijn bij het vrijen. Tim (35) en Marleen (32) herkennen dit. Door Marleens chemotherapie, bestraling, borstoperatie en hormoontherapie met tamoxifen veranderde hun seksleven.

Marleen: ’Voordat ik ziek werd, was ons seksleven super. We konden niet van elkaar afblijven.’

Tim: ‘Seks is belangrijk in een relatie, vind ik. Dichter bij elkaar kun je niet komen.’

Marleen: ‘Alles was goed, totdat ik in 2014 borstkanker kreeg. Er werden geen uitzaaiingen op afstand gevonden, maar wel drie okselklieren met onrustige cellen. Die moesten eruit en mijn borst moest eraf. Maar eerst kreeg ik chemo én DNA-onderzoek. Ik was nog jong, dat was opvallend. Er zou sprake kunnen zijn van erfelijkheid. Ik bleek drager van een mutatie in het BRCA2-gen te zijn.’

Tim: ‘Het was veel allemaal. Van een borst die een beetje raar voelde, gingen we naar borstkanker en DNA-onderzoek. Ik ben bijna overal bij geweest. Ik wilde Marleen laten voelen dat ik haar steunde.’

Marleen: ‘Tijdens de behandeling was Tim heel zorgzaam en lief. Met etentjes als ik na een chemobehandeling mijn smaak weer terug had, bloemetjes en heel veel lieve aandacht. Als er iets is, voelt Tim dat. Hij leest mij gewoon.’

Tim: ‘Door alles wat we hebben meegemaakt, heeft onze relatie zich verdiept. Wat anders misschien tien jaar had geduurd, hebben wij in een half jaar gefikst.’

Marleen: ‘Voor mij was heel duidelijk dat ik me aan beide borsten wilde laten opereren. Bij BRCA1 en -2 heb je zestig tot tachtig procent kans om voor je zeventigste borstkanker te krijgen. Ik wilde niet het risico lopen dat ik het in mijn andere borst ook zou krijgen.’

‘We hebben een goed seksleven. Anders, maar nog steeds goed’

Tim: ‘Er is met ons nooit over gesproken dat dit invloed zou kunnen hebben op ons seksleven. We kregen er een foldertje over en dat was het. We moesten het zelf uitzoeken. Achteraf bezien was het misschien wel beter geweest als er iemand over begonnen was.’

‘Ik behield mijn eigen tepels, maar het gevoel was weg. Een rare gewaarwording’

Marleen: ‘Na de chemo en voor de bestraling kreeg ik een amputatie met een directe reconstructie, met prothesen van siliconen. Mijn eigen tepels heb ik gehouden, maar het gevoel was weg. Dat had ik me van te voren niet gerealiseerd.’

Tim: ‘Het voorspel veranderde daardoor.’

Marleen: ‘Als Tim mijn borsten en tepels aanraakt, voel ik dat niet meer. Terwijl ik er vroeger heel opgewonden van raakte. Dat was in het begin zo’n rare gewaarwording, dat ik er de slappe lach van kreeg.’

Tim: ‘Die humor hielp heel erg. Het klaarde de lucht een beetje. Want eigenlijk was het natuurlijk best wel shit. Ik moest ook wennen. Ik vind Marleen nog steeds mooi, haar nieuwe borsten ook, maar ze voelen wel anders. Steviger en koud soms.’

Marleen: ‘Tijdens de behandelingen voelde ik dat Tim voorzichtig werd. Hij durfde niet goed meer het initiatief te nemen, omdat hij bang was dat ik geen zin had. Dat wilde ik doorbreken. Toen hij op een dag thuiskwam, zette ik het carnavalsnummer ”Ik wil seks met die kale” op. Tim wist niet waar hij moest kijken. Hij vond het té raar. “Kom mee naar boven”, zei ik. Dat brak het ijs. Ook als je kanker hebt, kun je lol hebben in bed.’

Tim: ‘Ik ben wel voorzichtiger geworden. Ik wil haar geen pijn doen. Zeker in het begin, waarin ik moest ontdekken wat wel en niet meer kon.’

Marleen: ‘Door de chemo kwam ik in de overgang. Dat had veel invloed.’

Tim: ‘De lust was er wel, bij ons allebei, maar Marleens lichaam werkte niet mee. Simpelweg omdat ze niet vochtig genoeg werd.’

Marleen: ‘Het was heel raar. Je ziet elkaar, hebt zin, maar als Tim in mij was, deed dat al snel pijn. Glijmiddel vond ik niets. Veel te veel geklieder.’

Tim: ‘Ik nam het initiatief om een vibrator te kopen. Die beweegt niet heen en weer, waardoor seks niet pijnlijk was voor Marleen. En er zit een dingetje op dat de clitoris stimuleert. Seks is natuurlijk veel meer dan klaarkomen, maar het is wél fijn als dat eens lukt.’

Marleen: ‘Ik vond het eerst vrij gênant, maar het werkte wel. De tamoxifen drukte in het begin erg op mijn libido. Ik nam het wel eens een weekendje niet en dan merkte ik duidelijk dat ik meer zin had.’

Tim: ‘Dat effect van de tamoxifen op haar libido is inmiddels weg, volgens mij. Alsof haar lichaam eraan gewend is.’

‘Soms hebben we sukkelseks, met veel masseren, knuffelen en kussen’

Marleen: ‘Mijn zin in seks is inderdaad veel beter, maar niet op het oude niveau. De oncoloog wil graag dat ik injecties met leuproreline ga spuiten om mijn eierstokken stil te leggen. Ik had hormoongevoelige borstkanker en de hormonen die mijn eierstokken kennelijk nog aanmaken, kunnen eventuele uitzaaiingen stimuleren. Ik ben daar nog niet klaar voor. Ik wil ook graag een leuk leven, zonder nachtelijk zweten en opvliegers door de overgang, en mét een goed seksleven. Ik moet daar nog goed over nadenken.’

Tim: ‘Ik vind dat we een heel goed seksleven hebben. Het is veranderd, maar nog steeds goed.’

Marleen: ‘Dat vind ik ook. We blijven er ons best voor doen om de intimiteit goed te houden. Dat betekent soms dat ik zin maak terwijl ik eigenlijk moe ben. Sukkelseks, noemen we dat, waarbij we veel masseren, knuffelen en kussen en Tim het meeste werk doet. Behalve dat het goed is voor onze relatie, geeft seks me ook het gevoel dat ik sexy ben. Het geeft zelfvertrouwen.’

Tekst: Deborah Ligtenberg

Zeer uitgebreide informatie over seksualiteit, ook voor mannen, ouderen en erfelijk belasten, vind je op www.borstkanker.nl

BVN heeft ook een checklist samengesteld waarmee je een gesprek met een arts over seksualiteit na borstkanker kunt voorbereiden.

5 tips om je seksleven weer op te pakken

Als je partner je tijdens de behandeling heeft verzorgd, is dat meestal weinig romantisch geweest. Doe er je best voor om weer elkaars minnaar te worden. Bijvoorbeeld door je fantasie te gebruiken en verleidelijke situaties bewuster op te zoeken. Seks gaat niet zo spontaan meer, maar je kunt er wel veel aan doen dat het weer fijner wordt. Soms betekent dat leren omgaan met blijvende veranderingen.
Praat met elkaar. Open en eerlijk, óók over je eigen onzekerheden.
Ga op seksuele herontdekking met elkaar. Blind staren op wat er na de kanker niet meer kan, maakt verdrietig. Vertel wat je fijn vindt en waar je grenzen liggen. Kijk eventueel of hulpmiddelen als een glijmiddel of medicatie je kunnen helpen.
Als je geen partner hebt, kan het blootgeven van je veranderde lichaam na kanker eng zijn. Wen eerst zelf aan je lichaam en praat met een nieuwe partner over wat je overkomen is en hoe je in het (seks)leven wilt staan.
Schroom niet om hulp te zoeken bij de huisarts of een andere hulpverlener. In veel ziekenhuizen zijn er bovendien speciale poliklinieken voor seks en kanker.

Met dank aan Daniela Hahn, GZ psycholoog en seksuoloog NVVS, Dienst Begeleiding en Ondersteuning, Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis en Ingeborg Douwes Centrum.