Problemen met seks

Uit bevolkingsonderzoek blijkt dat bijna iedereen wel eens problemen ervaart met seks. Ongeveer 9 van de 10 mensen geven aan soms geen zin te hebben of duidelijk meer of minder zin dan de partner, niet opgewonden te worden, geen erectie of vochtige vagina te kunnen krijgen, niet of moeilijk een orgasme te bereiken of pijn bij de gemeenschap te hebben. Als dat al dan niet vanzelf over gaat, dan is er voor de meeste mensen niet veel aan de hand. Wanneer zo’n probleem echter blijft bestaan, dan is dat vaak erg vervelend. Vooral ook omdat seksuele problemen gepaard gaan met schuldgevoel en schaamte en mensen niet gemakkelijk hierover praten of hulp zoeken.

Prostaatkanker, seksualiteit en intimiteit


De invloed van prostaatkanker op seksualiteit en intimiteit hangt sterk samen met de behandeling. Als u samen met de uroloog heeft besloten om af te wachten, dan zijn er geen lichamelijke gevolgen voor seksualiteit. Wel kunnen ongerustheid, stress en andere emoties ervoor zorgen dat u minder zin heeft. Wanneer u wel behandeld wordt, kan dit op verschillende manieren: prostaatverwijdering, bestraling en/of hormoontherapie. Elke vorm van behandeling kan op een andere manier van invloed zijn op de seksualiteit. Naast deze lichamelijke vormen kunnen ook bij behandeling ongerustheid, stress en andere emoties van grote invloed zijn.

Seksuele functie na prostaatverwijdering:
  • bij prostaatverwijdering (radicale prostatectomie) kunnen zenuwen beschadigd raken die nodig zijn om een erectie te krijgen. Dit kan helaas ook gebeuren als zenuwsparend is geopereerd. Soms gaat het om tijdelijke erectieproblemen, die meestal na 18 maanden weer over zijn. Als de zenuwbanen zeer ernstig zijn beschadigd, zal de erectie niet meer terugkomen
  • de prostaat zit vast aan de blaas. Daardoor kan bij prostaatverwijdering het afsluitmechanisme van de blaas beschadigd raken. U krijgt dan te maken met urineverlies. Bij sommige mannen gaat dit na enige tijd over, maar een deel van de mannen houdt last van urineverlies bij het klaarkomen
  • na een prostaatverwijdering heeft u geen zaadlozing meer. Een orgasme is meestal nog wel mogelijk, maar kan anders aanvoelen, bijvoorbeeld minder intens. Bij sommige mannen is klaarkomen pijnlijk. Dat gaat meestal vanzelf over.
Seksuele functie na bestraling

door bestralen kunt u ook een erectiestoornis krijgen. Dit kan zowel bij inwendige bestraling (brachytherapie) als uitwendige bestraling voorkomen. Meestal ontstaan de eerste klachten geleidelijk na een tot twee jaar. Na bestraling kunt u nog een orgasme krijgen, maar de zaadlozing kan wel veranderd zijn.

Seksuele functie na hormoontherapie

bij anti-hormonale therapie wordt uw testosteronspiegel verlaagd (chemische castratie). Daardoor verlangt u minder of niet meer naar seks, heeft u minder of geen seksuele gedachten of fantasie√ęn en geen ochtenderecties. Daarnaast kunt u last krijgen van ‚Äėvrouwelijke verschijnselen‚Äô, zoals borstvorming, opvliegers, stemmingswisselingen en een vrouwelijke vetverdeling.

Seksuele identiteit (je man voelen, aantrekkelijk voelen)
Als gevolg van een erectiestoornis en het uitblijven van een zaadlozing bij een orgasme wordt bij sommige mannen het gevoel van man-zijn negatief be√Įnvloed. Ook gevoelens van schaamte, bijvoorbeeld over urineverlies, kunnen daaraan bijdragen. Anti-hormonale therapie kan de seksuele identiteit nog meer aantasten. Bij een gebrek aan testosteron is de zin in seks afgenomen of zelfs verdwenen.

Gevolgen voor seksuele relatie

De eerder genoemde gevolgen voor seksuele functie en identiteit, hebben mogelijk ook invloed op uw relatie. Uw partner krijgt daar immers ook mee te maken. Veel mensen hebben in het begin vooral behoefte aan steun van hun partner. Seksualiteit is in deze fase vaak minder belangrijk. Maar als die behoefte weer terugkomt, kan het een enorme klap zijn als blijkt dat vrijen zoals u gewend was, niet meer mogelijk is. Als penetratie door een erectiestoornis niet meer lukt, kan dat als een gemis gevoeld worden, ook door uw partner. Sommige partners worden onzeker als hun man een erectiestoornis heeft.

Het kan een gezamenlijke zoektocht zijn naar nieuwe manieren om opgewonden te raken of intimiteit te tonen. U gaat in feite op seksuele herontdekkingsreis. Dat heeft waarschijnlijk tijd nodig. Niet bij iedereen gaat het weer oppakken van seksualiteit en intimiteit even gemakkelijk. Het kan een moeizaam proces zijn, waarvoor geduld, begrip en vertrouwen nodig zijn. Soms verbetert de relatie juist.

Prostaatkanker, seksualiteit en intimiteit in cijfers (Bron: NFK onderzoek 2017)


  • 57% heeft een operatie gehad, 35% uitwendige bestraling en 34% hormonale therapie
  • 12% van de mannen met prostaatkanker zegt anders over zichzelf te denken na de diagnose prostaatkanker
  • 81% heeft last van erectieproblemen en 67% heeft geen zaadlozing meer. 23% zegt ontlasting of urine te verliezen
  • bij 44% is de aard van de seksuele relatie veranderd, 43% ervaart geen lust en 43% ervaart geen opwinding
  • ten opzichte van de totale groep (score 2,49) is de groep prostaatkankerpati√ęnten ontevredener (score 2,38) over de seksualiteit en intimiteit na de diagnose kanker. Hierbij is 1 heel erg ontevreden en 4 heel erg tevreden.
  • zoek samen naar manieren die je allebei een goed gevoel geven
  • praat erover
  • zoek (zelfs als je er nog niet geheel aan toe bent na je operaties) snel toenadering tot je partner. Al zoekende kom je sneller tot oplossingen en mogelijkheden
  • stel vragen aan uw specialist en schroom niet om een verwijzing naar een seksuoloog te vragen
  • wees open over wat het allemaal met je doet. Als je dat niet gewend was, wordt het nu de hoogste tijd
  • bedenk dat je niet de enige bent die met dit probleem worstelt. Zoek eventueel een lotgenoot die bij je past
  • kijk samen naar wat nog w√©l kan.
  • accepteer dat het anders is dan eerst en zoek naar andere mogelijkheden om seksualiteit en intimiteit te beleven
  • stel geen onhaalbare doelen
  • verwacht minder. Alles wat wel lukt, is meegenomen
  • koppel seksualiteit los van de intimiteit. Intimiteit kan dan veel opleveren.
  • pas de frequentie aan en bouw spanning/verlangen op
  • ga niet ‚Äėop jacht naar penetratie‚Äô. Elkaar met de hand bevredigen is bijvoorbeeld ook heerlijk
  • knuffelen kan ook bevredigend zijn als vrijen niet meer gaat
  • ga zoveel mogelijk door met de seksuele activiteiten, ook al is de lust (een stuk) minder
  • verken op internet het grote aanbod van erotische hulpmiddelen en technieken
  • gebruik hulpmiddelen
  • kijk samen naar porno
  • vraag de uroloog of huisarts welke medicijnen u kunt gebruiken
  • gebruik een vacu√ľmpomp.

‚ÄúIk heb via internet een pompje gevonden om een erectie te krijgen. Viagra werkte niet en ik vond de gedachte aan injecties niet fijn. Ik kan wel een orgasme zonder erectie krijgen, dit duurt alleen wat langer‚ÄĚ.

  • beschouw het als een gezamenlijk probleem
  • zwijg de problemen niet dood
  • maak elkaar geen verwijten
  • een partner moet ook partner zijn als de seksuele activiteiten wat minder gaan dan gewenst
  • maak het bespreekbaar, anders kun je uit elkaar groeien
  • ook als partner kun je het initiatief nemen om het bespreekbaar te maken
  • wees geduldig
  • probeer de leegte, die ontstaat na het verminderen van seksualiteit, op te vullen met meer intimiteit
  • ga mee naar gesprekken met de uroloog en seksuoloog
  • ga mee naar gesprekken met lotgenoten.

‚ÄúIedereen zegt dat je er prima uitziet en je hebt schone snijranden (PSA is ok). Maar als persoon en in je man-zijn voel je je erg beschadigd. Deze beschadiging is voor anderen onzichtbaar.‚ÄĚ

  • het onderwerp zou gelijk door de verpleegkundige aan de orde gesteld moeten worden na de diagnose
  • bespreek in een zo vroeg mogelijk stadium de consequenties en oplossingen. Geef voorlichting over incontinentie, impotentie en seksualiteit v√≥√≥r het besluit tot operatie
  • de zorgverlener zou standaard meer informatie kunnen/moeten geven over de seksuele gevolgen bij hormoontherapie
  • geef ook informatie aan homoseksuele stellen¬†¬†¬†
  • neem veranderde seksualiteit op als een van de mogelijke complicaties van de ziekte of de behandeling ervan
  • betrek de partner er actief bij. Dat neemt de kans weg dat die er niet over nadenkt
  • organiseer voorlichtingsbijeenkomsten over de lichamelijke veranderingen
  • neem voldoende tijd/rust om het te bespreken op een geschikte plek
  • wees eerlijk over de gevolgen van de behandeling, zoals hormoonpillen en bestraling.

‚ÄúNa de operatie vroeg ik de chirurg waarom hij niets had gezegd over de consequenties die de operatie zeer waarschijnlijk zou hebben m.b.t. tot seksualiteit. Hij zei dat zijn pati√ęnten vooral van de kanker af wilden en niet ‚Äėin de stemming‚Äô zouden zijn voor zoiets. Dit heb ik hem achteraf nogal kwalijk genomen‚ÄĚ.

‚ÄúIk had voor de operatie al met professionals willen praten over de mogelijke bijwerkingen van de operatie (prostaatverwijdering) op het gebied van intimiteit en seksualiteit. Nu is dat een bom onder de relatie geworden‚ÄĚ.

‚ÄúIk koos voor het verwijderen van de prostaat en ondanks het feit dat ik een mindere seksbeleving heb, heb ik daar geen spijt van. Het geeft rust‚ÄĚ.

Seksualiteit bij prostaatkanker

Veel gestelde vragen

Op deze vraag is geen algemeen antwoord te geven. De kans dat u erectieproblemen krijgt, is zeer afhankelijk van uw situatie. Bijvoorbeeld of de kanker bij u is uitgezaaid.

Er zijn verschillende behandelopties. Meestal wordt er gesproken van de 5 p’s:

  • pillen (erectiepillen, bijvoorbeeld Viagra en Cialis)
  • pomp (een vacu√ľmpomp, die kan helpen een erectie op te wekken)
  • prikken (injecties in de penis die een erectie opwekken)
  • prothese (een implantaat in de penis waarmee u een erectie kunt opwekken)
  • praten. Praten met uw partner kan altijd. Wilt u professionele hulp? Dan kan een seksuoloog, relatietherapeut of psycholoog helpen.

U kunt de verschillende opties met uw arts bespreken.

Het prettige gevoel bij klaarkomen wordt vooral veroorzaakt door het samentrekken van de bekkenbodemspieren. De gevoeligheid voor aanraking van de penis is niet veranderd door de prostaatkankerbehandeling. Dus ondanks verminderde of afwezige erecties kan het zeker prettig zijn als uw penis wordt aangeraakt. Ook kan dit nog steeds tot een orgasme leiden.

De gevolgen zijn niet altijd blijvend. Maar als er na 1,5 jaar geen verbetering meer is, dan kunt u ervan uitgaan dat erecties niet meer terug komen.

Het pilletje is een zogeheten PDE-5 remmer. U kunt uw arts vragen een recept te geven voor een andere pil. Houdt u klachten, dan zoudt u een van de andere opties kunnen proberen: een vacu√ľmpomp, prikken (injecties in de penis), prothese (een implantaat in de penis) of praten met een professional, zoals een seksuoloog.

Zeker, het kan een leuke uitdaging zijn om te zoeken naar andere gebieden op uw lichaam waar u opgewonden van raakt. Dit zijn de zogeheten erogene zones. Erogene zones zijn bijvoorbeeld billen, de binnenkant van de dijen, de mond, de hals en nek, de oren, de borstkas, tepels, de navel en de voetzolen.